Volgens de dikke van Dalen betekent het woord ‘kennen’ in de Nederlandse taal: vertrouwd zijn met en/of beleven.
Kennen kent veel vervormingen en vervoegingen. Als hulpverlener geeft het woord ‘kennen’ en zijn vervoegingen een leidraad tot een goed gesprek.
Verkennen
Wanneer je een cliënt net leert kennen bijvoorbeeld tijdens een intake of eerste gesprek, begint het verkennen. Beide gesprekspartners verkennen elkaar. Dit verkennen gebeurt in eerste instantie op basis aannames en oordelen die je vormt over de ander. Je kijkt naar de ander en je hersenen plaatsen hem of haar direct in een hokje. Je lijft voelt van alles aan, je voelt de energie van de ander. Jouw hersenen signaleren en interpreteren de lichaamstaal van een ander. Van communicatie is tenslotte het grootste deel non-verbaal.
Dit is het moment dat je elkaar gaat verkennen. Wie is de ander? Wat maakt dat de ander bij jou aan tafel zit? Wat is zijn motivatie om het gesprek aan te gaan? Tijdens het verkennen is het de kunst om oprecht en professioneel nieuwsgierig te zijn. Een “niet-wetende” houding helpt je om de motivatie en beweegredenen van de ander te bespreken.
Of de ander tijdens een gesprek open gaat zijn, heb jij als hulpverlener in de hand. Wat straal je uit als hulpverlener? Welke indruk laat jij achter op jouw cliënt? Wanneer je met een rustige, open, niet veroordelende houding het gesprek in gaat, zul je zien dat jouw gesprek rustiger, meer open en positiever verloopt dan wanneer jouw houding gespannen, veroordelend of negatief is. Wees je echter bewust van het feit dat iedereen vertelt wat hij wil vertellen. Wij mensen zijn zo geprogrammeerd dat we tijdens een kennismaking of in de eerste gesprekken niet onze zwakke punten en onvolkomenheden laten zien.
Ieder mens kiest zelf wat hij wel of niet vertelt
Herkennen
Wanneer de periode van verkennen is geweest en je veel informatie hebt verzameld, kun je de verkregen informatie met jouw cliënt gaan duiden. Welke gedragingen zie je? Kun je samen al patronen ontdekken in gedrag? Kun je deze informatie gaan benoemen? Mag je al aan jouw cliënt teruggeven wat jij ziet?
Een belangrijk onderdeel hierin is het erkennen van gevoelens van de ander. Je erkent de gevoelens van een ander door ze te benomen en je daarin te verplaatsen. Ook vraag je dat van je cliënt. Lukt het jouw cliënt om te mentaliseren? Dus kan hij/zij zich voorstellen wat een bepaalde situatie met een ander doet?
Erkennen en bekennen
En dan uiteindelijk ga je ook weer terug naar jezelf: wat doet dit gesprek met jou? Herken je de gevoelens die het verhaal van de ander bij jou oproept? Kun je daarin jouw eigen gevoelens erkennen? En soms is het heel goed om te bekennen dat de gevoelens van een cliënt niet zover weg staan van jou als mens. Dat het verhaal van de ander ook punten bij jou raakt. Punten die je confronteren met jou als mens en wat jij hebt meegemaakt. Bewustwording van jouw eigen patronen, aannames en reacties is daarin erg belangrijk. Als je je bewust bent van jezelf, wordt je je bewust van jouw reactie en pas dan kun je de ander bewust maken van zichzelf.
